Jeżeli chodzi o twoje pierwsze pytanie to da się to robić np. Object Pascal (Delphi):
W sekcji uses dopisujesz:
ShellApi
A następnie obsługa zdarzenia OnClic np. Buttona:
procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
begin
ShellExecute(Handle, 'open', 'calc.exe', nil, nil, SW_ShowNormal);
end;
kliknięcie na przycisku spowoduje uruchomienie kalkulatora. W miejscu w którym pisze calc.exe można wpisać ścieżkę dostępu do dowolnego programu zainstalowanego na kompie.
Co do reszty twojego posta to troszkę zagmatwałeś nie qmam
pozdr.